A escola galega da caricatura arxentina

Acabo de recibir na casa o libro Periodismo, periferias y marginalidad (Fragua, 2023), que saiu do prelo hai un chisco. Coordinado por Julio Yanes, María Gabino, David Fuentefría e José Luis Zurita, contén 21 traballos académicos de 25 especialistas relacionados coa comunicación nas periferias e presentado ao último congreso da Asociación de Historiadores da Comunicación (Ahiscom), celebrado en 2021 na Universidade de La Laguna, nas illas Canarias. Entre eles está o titulado La escuela gallega de la caricatura argentina, da miña autoría, en que evoco a importante contribución ao nacemento e primeiro desenvolvemento do humor gráfico arxentino a finais do século XIX e comezos do XX por parte dun feixe de debuxantes galegos emigrados: José María Cao Luaces -considerado o pai da caricatura política arxentina-, Juan Carlos Alonso -que se convertería no humorista gráfico máis famoso de toda Sudamérica-, Federico Ribas Montenegro -antes de se revelar como un dos principais debuxantes publicitarios de Europa-, Ramón Peña Gil e Manuel Fernández Lourido.

Como explico nas conclusións do traballo, os catalizadores de este fenómeno foron Cao e o semanario porteño Caras y Caretas (1898), que aquel chegou a dirixir, igual que Alonso, e no que colaboraron tamén Ribas, Peña e Lourido. Mais cómpre destacar a contribución destes debuxantes a outras publicacións como Fray Mocho -da que Cao foi cofundador e Peña director artístico-, Plus Ultra -suplemento mensual de Caras y Caretas, fundado e dirixido por Alonso-, PBT, La Nación -de cuxo suplemento dominical foron directores artísticos Cao e Peña-ou Crítica, e outras vencelladas á colectividade galega como Céltiga -da que Peña foi fundador e director- e Suevia.

Como contrapartida, a emigración a América destes debuxantes, sobre todo de Cao, o maior dos cinco, retrasou nunha xeración a aparición do moderno humor gráfico galego, que finalmente sería obra de Castelao. Significativamente, Cao emigrou a Bos Aires o mesmo ano en que nacía Castelo (1886), quen, sendo un cativo na Pampa, onde os seus pais tiñan unha "pulpería" -nada que ver coas galegas-, sentiu medrar a súa vocación de debuxante mirando as viñetas do seu paisano en Caras y Caretas.

Portada de José María Cao en Caras y Caretas, nº 485, 18-1-1908.

Axeitos expón as súas caricaturas en Noia

O pintor e debuxante José Luís Axeitos expón a mostra Acuarelas e caricaturas no Liceo de Noia ata o 28 de xullo.

Son máis de cen obras realizadas ao longo dos últimos vinte anos.

No apartado da pintura atopamos moitos lugares ou esceas vencellados a Noia, vila nata do artista.

Na caricatura, o artista representa unha chea de persoaxes noieses e galegos ben coñecidos, cun tratamiento humorístico apoiado no trazo de línea. Axeitos chegou colaborar como caricaturista en El Mundo Deportivo de Barcelona durante un par de anos.

Según o artista, “a literatura é como quen escribe un chiste, e un cadro é máis similar a unha novela”.

Axeitos comezou moi cedo a adicarse á pintura e á caricatura, concretamente no instituto, onde tiña libretas cheas de debuxos, e sempre compaxinou este labor co seu traballo, desenvolvido durante anos no eido da impresión dixital.

A exposición foi inaugurada o pasado 22 de xuño coa asistencia de máis de 150 peroas. Foi presentada polos coordinadores da sala, Alfonso Costa e José Blanco Abeijón; a escritora Pilar Sampedro e o directivo do Liceo Emilio. Numeroso público arroupou o artísta, entre eles o escritor local, Maxi Olariaga; os historiadores e escritores, Pedro García Vídal, Xerardo Agrafoxo e Lola Arxóns; os pintores NachRodríguezo Costa e Pio Costa e a gravadora Rosana Calvo, entre outros.

(Información tirada de El Correo Gallego)

Foto El Correo Gallego